İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

İran Rüzgâr Kuleleri; Badgirler

Son güncelleme tarihi Şubat 13, 2021

Orijinal Makale: “Persian wind towers: Architecture, cooling performance and seismic behaviour”              Çeviri: Taha Akdağ

Rüzgâr kuleleri, Badgirler, İran’ın özellikle Kaşan, Yezd ve Kirman gibi merkezi bölgelerindeki ve Basra Körfezi’nin kuzeyinde ülkenin güney kısımlarındaki önemli mimari ögelerden biridir. Geleneksel bir havalandırma ve soğutma sistemi olan Badgir, Orta Doğu ve Afrika’nın kuzeyindeki farklı ülkelerde yüzyıllardır kullanılmaktadır. Kuzey İran’daki Şahrud’da bulunan Masuda’daki kazılar badgirlerin varlığının milattan önce 4000 yılına kadar uzandığını kanıtlamaktadır. Badgirler, sıcak ve kuru bölgelerde, binalarda insanlara konfor sağlamak için doğayı kullanan pasif soğutma sistemleridir. Temiz havayı alıp aşağı indirerek iç alanları serinletirler. Bazen vantilatör gibi çalışıp zemin katta bulunan avludaki havayı rüzgâr kulesinin tepesine iletirler. İran’ın geleneksel yapılarındaki doğal iklimlendirme ve soğutma üzerine en kapsamlı çalışma Bahadori ve Yaghoubi’ye aittir. Söz konusu çalışma rüzgâr kuleleri, kubbe çatılar, bodrumlar ve kilerler, avlular ve sarnıçlar gibi pasif yapı soğutma sistemlerinin farklı türlerinin analizi ve dizayn formülü dahil pasif sistemlerin farklı yönleri ile ilgilidir.

YAPI TEKNOLOJİSİ
Rüzgâr kulesi kerpiç veya tuğladan yapılmaktadır. Rüzgârı en tepeden dibe ileten bir kanaldır. Rüzgâr kulesinin inşaatı üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, binanın bodrumundan çatıya kadar olan alt kısmı inşa edilir. Bir tane havanın nemlenip serinlemesi için bodrumda zemin seviyesinde ve bir tane de oturma odasında zemin seviyesinde veya oda yüksekliğinin üç ya da dörtte biri seviyesinde olmak üzere iki tane açıklık vardır.
İkinci aşamada, badgirin üst kısmı çatıya inşa edilir. Bu sebeple iki farklı yöntem kullanılabilir. İlk yöntemde, dört adet kerpiç veya tuğla duvar çatıya inşa edilir ve tepede bir ahşap halka kiriş ile güçlendirilir. İkinci yöntemde, dört ahşap yuvarlak dikey sütun dört köşeye yerleştirilir. Ahşap iskeleti güçlendirmek için yatay ve eğik ahşap ögeler eklenir. Badgirin dört duvarını yapmak için sıvalı kerpiç veya tuğla birimler yerleştirilir. Bir çift yatay çaprazlanmış ahşap kiriş, dikey ahşap veya çaprazlanmış dikey taş kısımların inşa edildiği tepeye yerleştirilir .
Üçüncü aşamada, latalar ve çamur saman harç ile badgirin çatısı yapılır ve yağmur suyunu akıtmak için borular yerleştirilir.
RÜZGÂR KULESİNİN SOĞUTMA PERFORMANSI
Rüzgâr kuleye doğru estiğinde hava o taraftaki açıklıktan içeri girer. Havanın bir kısmı kulenin rüzgâr altı boşluğundan çıkıp hava kaybına sebep olur. Rüzgâr kulesinin iç ve dış kısımları, sırasıyla kulenin dış yüzeyinin ısı yayınımı ve serin ortam havasının kule ve binadaki devridaimi sebebiyle gece serinler. Bu serinlik yapının duvarlarında depolanır ve depolanmış enerji ertesi gün için termal bir konfor sağlar. Rüzgâr kulesinden geçen sıcak hava gün içerisinde binaya girmeden önce serinler. Bazı binalarda hava nemli bir yüzeyin üzerinden geçerek buharlı soğutmaya sebep olur. Binanın iç kısmı, binanın dış yüzeyinin sıcaklığı güneş ışınımı sebebiyle ortam havasının sıcaklığından daha fazla olana kadar rüzgar kulesi tarafından soğutulur. Bu yüzden rüzgar kulesi vantilatör gibi çalışmaktadır. Eğer hava ıslak yüzeylerin veya bodrumdaki kehriz su yolu üzerinden bodruma iletilirse, rüzgar kulesi tüm gün binanın içini soğutmaya devam edebilir.

Badgir, rüzgâr esmediğinde veya rüzgâr yönü 90° olduğunda vantilatör gibi çalışır, yani kütle akışı negatiftir ve hava akımı rüzgâr kulesinin temelinden tepesine doğrudur. Rüzgâr kulesinin vantilatör gibi çalıştığı durumlarda, avlunun veya bodrumun serin havası binayı soğutmak için kullanılır. Rüzgâr yönü ve hızı, ve rüzgâr kulesinin yüksekliği kütle akışını ve sıcaklığı etkilemektedir. 45°’lik rüzgâr yönü diğer yönlerden daha fazla kütle akışına, bazı durumlarda %43 kadar, sebep olmaktadır. Daha uzun rüzgâr kulesi hava sıcaklığını artırır ve rüzgâr kulesinden binaya giren kütle akışını azaltır. Hava sıcaklığı artışı 0.5°C’den daha azdır. Rüzgar kulesinin yüksekliğinin 4 metreden 10 metreye çıktığı durumlarda kütle akışındaki azalma %13’ten daha fazladır. Daha hızlı rüzgar hava sıcaklığını azaltır ve kütle akışını artırır. Saniyede 7.5 metreden 15 metreye çıkan rüzgar hızı kütle akışında %65’lik bir artışa sebep olur. Rüzgar kuleleri depremlere karşı dayanıksızlardır. Daha uzun rüzgar kuleleri alçak olanlara nazaran depremden daha fazla zarar görürler. (1)

İlk yorum yapan siz olun

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir